Je zet ’s avonds het journaal aan zonder er echt voor te gaan zitten. Je laat je vallen op de plek waar je altijd zit, en die plek is meestal ontstaan in plaats van gekozen. De kast stond er al toen het scherm kwam, en de zithoek volgde het stopcontact. Bij een uitzending van tien minuten merk je daar weinig van. Je zit, je kijkt en je staat weer op. Bij een documentaire van anderhalf uur wel, en dan blijkt hoeveel de hoogte van het beeld en de vorm van je zitplek daarin meespelen.
Het scherm hangt op de hoogte van het meubel eronder
Kijken gaat het prettigst als je blik licht naar beneden loopt, met de onderkant van het beeld net onder ooghoogte. Zit het scherm hoger, dan kantel je je hoofd een klein stukje naar achteren zonder dat je het doorhebt, en dat voel je pas na een tijdje. Die hoogte ligt bijna altijd vast in wat eronder staat, want daar staat of hangt het aan vast. Een lage tv-kast met dichte fronten houdt het beeld daardoor op een prettige hoogte, en de speler, de kabels en de afstandsbediening verdwijnen er meteen achter.
Bij een lange uitzending telt de rugleuning
Een korte reportage volg je in elke houding, ook op een rechte keukenstoel. Bij een programma dat een uur of langer duurt gaat dat anders. Je schuift een paar keer, je zakt verder onderuit en op een gegeven moment komt je kin naar voren. Vanaf dat moment houdt je nek je hoofd omhoog. Of je hoofd steun vindt, hangt af van hoe ver de rugleuning achter je doorloopt. Bij een bank met een rug die tot boven schouderhoogte komt leunt je hoofd vanzelf achterover zodra je onderuit zakt. Blijft de bovenkant onder je schouderbladen, dan is er niets om op te rusten.
Wie ernaast zit kijkt schuin mee
Samen kijken pakt zelden voor allebei hetzelfde uit. Eén plek staat recht op het scherm, en wie ernaast zit kijkt schuin mee met zijn hoofd een kwartslag gedraaid. Een losse fauteuil die op het beeld gericht staat geeft die tweede plek dezelfde rechte lijn. De afstand telt daarbij ook mee. Een paar passen verder naar achteren wordt de ondertiteling kleiner, en dan wordt meelezen ineens werk. Wie recht op het scherm zit heeft daar geen last van. De tweede kijker verzit dan ook het vaakst, en meestal als eerste.
Wat de kamer verder met geluid doet
Spraak is lastiger te volgen dan beeld met muziek eronder. In een kamer met een harde vloer en kale wanden kaatsen stemmen terug, waardoor je het geluid harder zet dan nodig. Wol neemt een deel van dat geluid op, dus een wollen vloerkleed en dichtgeweven gordijnen maken een stem rustiger om naar te luisteren. Ook een gestoffeerde zitting doet daar iets in, meer dan een strak leren zitting of een houten zitvlak. Samen met de hoogte van het beeld en de steun in je rug bepalen die dingen hoe een avond kijken verloopt, en ze staan er allemaal al voordat de uitzending begint.
